Η Ε.Ε. σε έναν μεταδυτικό κόσμο

Χρειαζόμαστε μια Ευρώπη που, μαζί με τον Καναδά και άλλες φιλελεύθερες δημοκρατίες, θα προβάλλει ήρεμη δύναμη και αποφασιστικότητα έναντι του Τραμπ. Η αρχή πρέπει να γίνει από τη Γροιλανδία.
Του Τίμοθι Γκάρτον Ας* 

Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί να καταλάβει τη Γροιλανδία, έδαφος ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ, ενδεχομένως με στρατιωτική βία, όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν προσπαθεί να καταλάβει την Ουκρανία. Ακόμη κι αν τελικά δεν το κάνει, αυτός είναι ένας νέος κόσμος: ένας μεταδυτικός κόσμος αυταρχικής διεθνούς αταξίας. (...)

Το 2022 είδαμε μια Δύση ενωμένη στην οργή της για την εισβολή στην Ουκρανία, αλλά αποκομμένη από άλλες μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Τουρκία, που ήταν απολύτως πρόθυμες να συνεχίσουν τις συναλλαγές τους με τη Ρωσία. Η ρωσική οικονομία επιβίωνε από άνευ προηγουμένου δυτικές κυρώσεις, επειδή εκείνα τα άλλα κράτη διαθέτουν πλέον αρκετό πλούτο και ισχύ ώστε να εξισορροπούν ακόμη και μια ενωμένη Δύση. Αρα ήδη βρισκόμασταν σε έναν μεταδυτικό κόσμο, αλλά με μια Δύση που ακόμη δρούσε μέσα σε αυτόν.

Η έκδοση Τραμπ 2.0 άλλαξε τα πάντα. Τώρα έχουμε έναν μεταδυτικό κόσμο, αλλά χωρίς μια συνεκτική γεωπολιτική Δύση να δρα εντός του. Στον βαθμό που οποιαδήποτε στρατηγική συνοχή μπορεί να αποδοθεί στον ασταθή ναρκισσισμό του Τραμπ, η προσέγγισή του είναι πιο κοντά σε εκείνη του Πούτιν παρά σε οποιουδήποτε προέδρου των ΗΠΑ από το 1945. Οπως εξηγεί ειλικρινά το δεξί του χέρι, Στίβεν Μίλερ, πιστεύουν ότι ο κόσμος «κυβερνάται από δύναμη… από βία… από ισχύ». (...)

Νέος διεθνισμός

Τι πρέπει λοιπόν να κάνουμε; Το χειρότερο θα ήταν να συνεχίσουμε να θρηνούμε για το χαμένο «διεθνές σύστημα κανόνων», επικαλούμενοι επιλεκτικά το διεθνές δίκαιο (Ουκρανία, αλλά όχι Γάζα), ενώ παράλληλα συνεχίζουμε τον δουλοπρεπή κατευνασμό του Τραμπ. Την ίδια στιγμή, προφανώς δεν θέλουμε να συμπεριφερόμαστε όπως αυτός ή ο Πούτιν.

Χρειαζόμαστε έναν νέο διεθνισμό: ταχύτερο, πιο ευέλικτο, πιο σκληροτράχηλο. Να απορρίψουμε τη χρήση βίας, αλλά να αγκαλιάσουμε τη χρήση ισχύος. Να μην καθηλωνόμαστε σε υπάρχουσες δομές και συμμαχίες, αλλά να αναζητούμε ευρύτερο κύκλο εταίρων, πραγματιστικά, κατά περίπτωση. Να ανησυχούμε λιγότερο για κανόνες και περισσότερο για αποτελέσματα· λιγότερο για διαδικασίες και περισσότερο για πρόοδο. Πρόκειται για πρόκληση ιδιαίτερα για τη θεσμική Ε.Ε., που είναι η πιο αργή, η πιο σχολαστική με τους κανόνες και φορτωμένη με διαδικασίες εκδοχής της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης.

Ωστόσο, ήδη αρχίζουμε να το εφαρμόζουμε στην Ουκρανία, με τον πρωτότυπο συνδυασμό ενός συνασπισμού προθύμων και της ίδιας της Ε.Ε. να κινείται, για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, σε ταχύτητα φωτός... Τι γίνεται με τη Γροιλανδία; Πρώτα πρέπει σε όλα να καθοδηγούμαστε από τις εκλεγμένες κυβερνήσεις της Γροιλανδίας και της Δανίας. Αυτό, εντέλει, είναι που διακρίνει τους φιλελεύθερους δημοκράτες από τους αυταρχικούς ιμπεριαλιστές...

Λοιπόν, ορίστε μερικές προτάσεις. Για να διαδηλώσουν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ πρέπει να επισκεφθούν τη Γροιλανδία, μαζί με την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν. Πρέπει να συνοδευθούν από τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, δεδομένου ότι ο Καναδάς είναι ο σύμμαχος του ΝΑΤΟ που αποτελεί τον πραγματικό δυτικό γείτονα της Γροιλανδίας και επηρεάζεται άμεσα από την αρκτική ανασφάλεια. Αν μπορούν να πάρουν τρένο για το Κίεβο, μπορούν να πάρουν αεροπλάνο για το Νουούκ...

Την Τρίτη ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν δήλωσε ότι, αν πρέπει να επιλέξουν, «επιλέγουμε τη Δανία, επιλέγουμε την Ε.Ε.». Συνεπώς, η Ε.Ε. πρέπει να βρει γρήγορα έναν τρόπο να αυξήσει τη σήμερα ελάχιστη οικονομική της υποστήριξη προς τη Γροιλανδία – και όχι μόνο, όπως φαίνεται να σχεδιάζεται, στην επόμενη προγραμματική περίοδο του προϋπολογισμού. Αυτή θα είναι καλή ευκαιρία για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να επιβιβαστούν στο αεροπλάνο για Νουούκ.

Ενώ βρίσκονται εκεί, πρέπει να ξεκινήσουν μια στρατηγική συζήτηση για μια ενδεχόμενη μελλοντική, στενή σχέση ανάμεσα σε μια ανεξάρτητη Γροιλανδία και την Ε.Ε. Είναι απολύτως σαφές ότι η Ε.Ε. του αύριο θα έχει σειρά ειδικών διμερών σχέσεων με βασικούς γείτονες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένου Βασιλείου, Ουκρανίας, Τουρκίας και Καναδά. Γιατί όχι και με τη Γροιλανδία;

(...) Αν αρχίσουμε να εφαρμόζουμε αυτόν τον νέο, ταχύτερο, πιο σκληροπυρηνικό διεθνισμό, ίσως περισσότεροι Ευρωπαίοι να πιστέψουν ξανά στην Ευρώπη.

*O κ. Τίμοθι Γκάρτον Ας είναι καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Πηγή: kathimerini.gr (κάποια αποσπάσματα)