Οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή

Αριστερά: Μία από τις 12 εικόνες της συλλογής η οποία εμφανίστηκε στο eΒay και που το υπουργείο Πολιτισμού κήρυξε ως μνημείο, αποκτώντας πλέον το θεσμικό έρεισμα για να τη διεκδικήσει και να την αποκτήσει για λογαριασμό του ελληνικού κράτους. 

Οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή ανοίγουν μια συζήτηση που υπερβαίνει το ίδιο το ιστορικό γεγονός. Σε ποιον ανήκουν; Πώς τεκμηριώνεται η αυθεντικότητά τους; 

Αποσπάσματα από ένα δημοσίευμα στην "Καθημερινή" με τίτλο «Σε πολλές υπαίθριες αγορές στη Γερμανία έρχονται στην επιφάνεια τέτοιες φωτογραφίες»:

(...) Ο Γιούργκεν Ματέους, ο Γερμανός ιστορικός, ερευνητής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και διευθυντής Ερευνας στο Μουσείο Μνήμης του Ολοκαυτώματος στην Ουάσιγκτον, κάνει λόγο για ένα φαινόμενο που παρατηρείται συχνά στη Γερμανία: την αποσπασματική πώληση φωτογραφιών από ιδιωτικά στρατιωτικά άλμπουμ. «Το πού βρέθηκαν αυτές οι φωτογραφίες και το ποιος ήταν ο φωτογράφος μπορεί να είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Μπορεί όντως να προέρχονται από τη συλλογή του λοχία Xέρμαν Χόιερ. Αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πως ο ίδιος ήταν και ο φωτογράφος. Από την εμπειρία μου, τέτοιου είδους φωτογραφίες έχουν αλλάξει πολλά χέρια. Θεωρούνταν από τους Γερμανούς εκείνη την εποχή εμβληματικές, ακριβώς όπως τις βλέπουμε τώρα, αλλά με μια πολύ διαφορετική έννοια. Εμβληματικές όσον αφορά την ένδειξη και την τεκμηρίωση των γερμανικών επιτυχιών, κάτι εντυπωσιακό».

Ο ίδιος δεν θα εκπλαγεί αν αποδειχθεί ότι οι εικόνες έχουν αφαιρεθεί από κάποιο ιδιωτικό γερμανικό άλμπουμ. «Αυτού του είδους η “απογύμνωση” στρατιωτικών άλμπουμ είναι δυστυχώς αρκετά συνηθισμένη σήμερα. Κάποιος αφαιρεί ό,τι φαίνεται πιο φρικιαστικό και πιο εμπορεύσιμο και στη συνέχεια το διαθέτει στην αγορά. Το συναντά κανείς σε πολλές υπαίθριες αγορές στη Γερμανία· όλο και περισσότερο τέτοιο υλικό έρχεται στην επιφάνεια. Οι οικογένειες που το κατέχουν συχνά δεν ξέρουν τι να το κάνουν. Υπάρχει τεράστιος όγκος υλικού στις σοφίτες, στα συρτάρια. Ο ακριβής αριθμός των άλμπουμ που παραμένουν σε ιδιωτική κατοχή είναι άγνωστος, αλλά γνωρίζουμε ότι δεκάδες χιλιάδες έχουν καταλήξει σε ιδιωτικές συλλογές». (...)

«Υπήρχαν θεατές; Ηταν και Ελληνες ανάμεσά τους; Ποιος μάζεψε τα πτώματα;», διερωτάται ο Ματέους, σημειώνοντας ότι είναι πιθανό να υπάρχει κι άλλο υλικό από τη συγκεκριμένη συλλογή φωτογραφιών της εκτέλεσης στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.

Ταυτοποιώντας ναζί εγκληματίες, 80 χρόνια μετά

Πώς όμως μπορεί να ταυτοποιήσει κανείς θύματα και θύτες; Η συζήτηση οδηγείται στην τεχνητή νοημοσύνη και τη χρησιμότητά της. Ο Γιούργκεν Ματέους έγινε γνωστός για την εμπλοκή του σε μια διεθνώς γνωστή υπόθεση, την επανεξέταση μιας εμβληματικής φωτογραφίας μαζικής εκτέλεσης στην Ουκρανία το 1941, η οποία επί δεκαετίες ήταν γνωστή με τον τίτλο «Ο Τελευταίος Εβραίος στη Βίνιτσα» («The Last Jew in Vinnitsa») και αποδείχθηκε ότι είχε λανθασμένη γεωγραφική ταυτοποίηση. Με τη συνδρομή ερευνητών, ανοιχτών πηγών και εργαλείων αναγνώρισης προσώπου, κατέστη δυνατή η πιθανή ταυτοποίηση του εκτελεστή και η διόρθωση της τοποθεσίας ως Μπερντίτσιβ.

«Ο Τελευταίος Εβραίος στη Βίνιτσα», φωτογραφία που τραβήχτηκε κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος στην Ουκρανία και δείχνει έναν άγνωστο Εβραίο άνδρα, πιθανώς στις 28 Ιουλίου 1941, στο Μπερντίτσιβ και όχι στη Βίνιτσα, όπως απέδειξε ταυτοποίηση με ΑΙ τον Δεκέμβριο του 2025. Ο άνδρας πρόκειται να πυροβοληθεί θανάσιμα από τον Γιάκομπους Ονεν, μέλος της Einsatzgruppe C, μιας ειδικής ομάδας θανάτου των γερμανικών SS. [Πηγή: Wikicommons]

(...) Μια μοναδική ευκαιρία να ξαναδούμε το παρελθόν

Ο Ματέους θεωρεί ότι τέτοιες ανακαλύψεις μάς δίνουν την ευκαιρία να ξαναεπισκεφθούμε την Ιστορία, να ξανασυζητήσουμε πράγματα που δεν έκλεισαν ποτέ. «Με αυτόν τον τρόπο ίσως και να ξαναγγίξουμε πληγές που δεν θέλουμε. Παρ’ όλα αυτά, είναι μια μοναδική ευκαιρία για να ξαναδούμε το παρελθόν. Είναι σημαντικό κυρίως για τους συγγενείς των θυμάτων να αποδοθεί δικαιοσύνη, ακόμη και αν οι εκτελεστές στις φωτογραφίες δεν ζουν πια».

Πηγή: kathimerini.gr