Το τέλος της New START: Πυρηνικοί εξοπλισμοί χωρίς όρια

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, Ουάσιγκτον και Μόσχα δεν δεσμεύονται για τον έλεγχο του αριθμού των πυρηνικών όπλων. Ο παράγοντας Κίνα σε μελλοντικές συμφωνίες και ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης κούρσας εξοπλισμών. Από την "Καθημερινή":  

«Αν λήξει, έληξε. Απλώς θα κάνουμε μια καλύτερη συμφωνία», είχε δηλώσει τον Ιανουάριο ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αναφερόμενος στη συνθήκη New START μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων. Από τα μεσάνυχτα της Πέμπτης, η συνθήκη έχει πάψει να ισχύει.

Σε μια «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», όπως τη χαρακτήρισε ο γ.γ. των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη δεν δεσμεύονται για τον αριθμό των πυρηνικών όπλων τους που βρίσκονται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα. «Από τις Συνομιλίες Περιορισμού Στρατηγικών Οπλων (SALT) έως τη New START ο στρατηγικός έλεγχος εξοπλισμών βελτίωσε δραστικά την ασφάλεια όλων των λαών», τόνισε ο Γκουτέρες.

Τι προέβλεπε η New START

Η New START (ακρωνύμιο για το Strategic Arms Reduction Treaty) αποτέλεσε μια συνθήκη αρχικής διάρκειας 10 ετών που υπογράφηκε το 2010 από τον τότε πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπαράκ Ομπάμα, και τον Ρώσο ομόλογό του, Ντμίτρι Μεντβέντεφ. Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ το 2011 και ανανεώθηκε το 2021 επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν με διάρκεια πέντε ετών.

Ομπάμα και Μεντβέντεφ υπογράφουν τη συνθήκη New START στην Πράγα το 2010. – Φωτ.: Reuters

Με βάση τη συμφωνία, Ουάσιγκτον και Μόσχα δεσμεύονταν κυρίως στα εξής: 

• Να διαθέτουν έως 1.550 πυρηνικές κεφαλές έτοιμες για χρήση πάνω σε ανεπτυγμένα διηπειρωτικά βαλλιστικά πυραυλικά συστήματα (ICBMs), βαλλιστικούς πυραύλους εκτοξευόμενους από υποβρύχια (SLBMs) και βαρέα βομβαρδιστικά εξοπλισμένα για πυρηνικό οπλισμό.
• Να διαθέτουν έως 700 ανεπτυγμένα μέσα εκτόξευσης, δηλαδή διηπειρωτικά βαλλιστικά πυραυλικά συστήματα (ICBMs), βαλλιστικούς πυραύλους εκτοξευόμενους από υποβρύχια (SLBMs) και βαρέα βομβαρδιστικά εξοπλισμένα για πυρηνικό οπλισμό.
• Να διαθέτουν έως 800 συνολικά, επιχειρησιακούς και μη, εκτοξευτές ICBMs, εκτοξευτές SLBMs και βαρέα βομβαρδιστικά εξοπλισμένα για πυρηνικό οπλισμό.
• Κάθε πλευρά να έχει το δικαίωμα να στέλνει επιθεωρητές στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της άλλης πλευράς χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση. Οι επιθεωρήσεις αυτές, ωστόσο, σταμάτησαν στην πανδημία και δεν ξανάρχισαν ποτέ.

Αξίζει να σημειωθεί πάντως ότι η New START δεν περιορίστηκε μόνο στην επιβολή περιορισμών στις πυρηνικές κεφαλές. Η συνθήκη θέσπισε ένα ολόκληρο σύστημα, βάσει του οποίου οι δύο πλευρές ενημέρωναν η μία την άλλη κάθε φορά που μετακινούσαν ένα πυρηνικό όπλο. Και μπορεί τα νούμερα των κεφαλών προς εκτόξευση που προέβλεπε η New START να φαίνονται μεγάλα με δεδομένο την καταστροφικότητα αυτών των όπλων, όμως, στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, ο αριθμός τους εκτιμάται ότι είχε φτάσει περίπου τις 12.000.

Μεταψυχροπολεμικά, η συμφωνία αυτή ήρθε ως επέκταση προηγούμενων συνθηκών αντίστοιχης φύσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας στο πλαίσιο της δημιουργίας ενός κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης για τη μείωσης των διαθέσιμων πυρηνικών όπλων. Η προηγούμενη συνθήκη ήταν η START I, η οποία υπογράφηκε το 1991 και μείωσε αισθητά τον αριθμό των επιχειρησιακών στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών των δύο πλευρών. Η συνθήκη ίσχυσε μέχρι το 2009 και αντικαταστάθηκε από τη New START, η οποία και έληξε χθες.

Εκτόξευση ρωσικού διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου. – Φωτ.: Associated Press

«Αν λήξει, έληξε» και ο παράγοντας της Κίνας

... Το περασμένο φθινόπωρο, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν πρότεινε στην Ουάσιγκτον μια άτυπη παράταση της συνθήκης για ένα έτος, προκειμένου να δοθεί περισσότερος χρόνος στους διαπραγματευτές για την επίτευξη μιας νέας επίσημης συμφωνίας. Η Ουάσιγκτον δεν απάντησε στην πρόταση... και αυτό γιατί πιστεύει ότι οποιαδήποτε μελλοντική συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών όπλων θα πρέπει να περιλαμβάνει και την Κίνα.

Το πυρηνικό οπλοστάσιο της Κίνας υπολογίζεται σήμερα περίπου στις 600 κεφαλές. Το νούμερο είναι μικρό συγκριτικά με τις χιλιάδες πυρηνικές βόμβες που έχουν στην κατοχή τους οι ΗΠΑ και η Ρωσία, ωστόσο, η Κίνα ενισχύει ταχύτατα τις πυρηνικές της δυνατότητες με το ενδεχόμενο να φτάσει τις 1.000 πυρηνικές κεφαλές μέχρι το 2030 να θεωρείται ρεαλιστικό.

Το Πεκίνο πάντως ξεκαθάρισε ότι «τηρεί αυστηρά μια στρατηγική αυτοάμυνας» στον τομέα των πυρηνικών όπλων, αρνούμενο τη συμμετοχή σε κάποια συμφωνία ελέγχου...

Εκτός της Κίνας, πάντως, και η Ρωσία έχει υποστηρίξει από την πλευρά της ότι οποιαδήποτε μελλοντική συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών θα πρέπει να περιλαμβάνει τη Γαλλία και τη Βρετανία, αμφότερα κράτη με σημαντικά πυρηνικά οπλοστάσια.

Ο κίνδυνος νέου αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών

Το ζήτημα από εδώ και στο εξής πάντως είναι ότι η New START έχει λήξει και προς το παρόν δεν υπάρχει ένας ξεκάθαρος ορίζοντας για την αντικατάστασή της από μία νέα συνθήκη, η οποία ενδεχομένως θα περιλαμβάνει και τρίτα κράτη.

Σε πρόσφατη δήλωσή της στο NPR, η πρώην υπουργός Στρατού των ΗΠΑ και πρόεδρος της Πρωτοβουλίας για την Πυρηνική Απειλή, Κριστίν Γουόρμουθ, εξέφρασε την έντονη ανησυχία της για την απουσία ενός πλαισίου για τον έλεγχο των πυρηνικών...

Το υπέρογκο κόστος ενός νέου αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών, όπου η κάθε πλευρά θα προσπαθεί να ξεπεράσει το νούμερο των πυρηνικών κεφαλών της άλλης, καθησυχάζει αρκετούς αναλυτές ως προς το ενδεχόμενο μιας νέας ταχείας ενίσχυσης των πυρηνικών οπλοστασίων.

Ωστόσο, με την κατάργηση της New START και για όσο συνεχίζεται η ανυπαρξία αμοιβαία συμφωνημένων περιορισμών και κανόνων, η προοπτική ενός μελλοντικού αγώνα εξοπλισμών θεωρείται αισθητά πιο πιθανή απ’ ό,τι πριν. 

Πηγή: kathimerini.gr