Αντιδράσεις στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου

Την έντονη αντίθεσή τους στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, εκτός από την Ελλάδα, εκφράζουν και η Ευρωπαϊκή Ενωση που υπογραμμίζει ότι η συμφωνία είναι «άκυρη και ανυπόστατη», η Αίγυπτος που ξεκαθαρίζει ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε νομική ισχύ της συμφωνίας, καθώς και το Ισραήλ που κατηγορεί την Τουρκία. Από την πλευρά τους οι ΗΠΑ τάσσονται υπέρ των διαπραγματεύσεων.

ΕΕ: Ακυρο και ανυπόστατο το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο

Την έντονη αντίθεσή της στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης εκφράζει σε ανακοίνωσή της η Ευρωπαϊκή Ενωση, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία είναι «άκυρη και ανυπόστατη», παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για αυτά. 

Στην ανακοίνωση της ΕΕ τονίζεται ότι: «Η Ευρωπαϊκή Ενωση εκφράζει την έντονη λύπη της για την επικύρωση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του «Μνημονίου Κατανόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο», που υπεγράφη το 2019 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. 

Η θέση της ΕΕ σχετικά με το μνημόνιο είναι σταθερή και σαφής. Όπως επισημαίνεται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και ανυπόστατο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. 

Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον στη διατήρηση ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών, σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας». 

Υπενθυμίζεται ότι το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο των επαφών του τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στις Βρυξέλλες, όπου συναντήθηκε με την ύπατη εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας. Η ευρωπαϊκή πλευρά επανέλαβε την πάγια θέση της, επισημαίνοντας ότι συμφωνίες που δεν συνάδουν με το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορούν να παράγουν έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη ή για κράτη-μέλη της ΕΕ. Η Κάγια Κάλας ανέφερε ότι έθεσε στον τούρκο υπουργό Εξωτερικών το ζήτημα της ψηφοφορίας στη Λιβύη για το μνημόνιο θαλάσσιας συνεργασίας με την Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. 

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο εκπρόσωπός της, Κρίστιαν Βίγκαντ, επανέλαβε ότι συμφωνίες ή συνεννοήσεις που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορούν να δημιουργήσουν έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες και κράτη-μέλη της Ένωσης. Παράλληλα, σημείωσε ότι οι επιπτώσεις της εξέλιξης αξιολογούνται σε στενό συντονισμό με τα κράτη-μέλη, διαβεβαιώνοντας ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της.

Καταδίκη από Αίγυπτο και Ισραήλ. 

Στο μέτωπο των αντιδράσεων προστέθηκαν η Αίγυπτος και το Ισραήλ, ενισχύοντας τη διπλωματική πίεση γύρω από την απόφαση της Βουλής της ανατολικής Λιβύης. 

Το Κάιρο απέρριψε την κύρωση του μνημονίου, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε νομική ισχύ της συμφωνίας έναντι της Αιγύπτου. Η στάση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς Ελλάδα και Αίγυπτος διατηρούν στρατηγική συνεργασία και έχουν προχωρήσει σε μερική οριοθέτηση των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών τους. 

Από την πλευρά του, το Ισραήλ καταδίκασε την εξέλιξη, κατηγορώντας την Τουρκία ότι συμβάλλει στην αποσταθεροποίηση της ανατολικής Μεσογείου. Η τοποθέτηση αυτή προστίθεται στις αντιδράσεις των χωρών που θεωρούν ότι το Τουρκολιβικό Μνημόνιο δεν μπορεί να θεμελιώσει δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών. 

ΗΠΑ: Οι διαφορές να επιλύονται μέσω διαπραγματεύσεων

Ερωτηθείς, εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών (Στέιτ Ντιπάρτμεντ), πώς αντιμετωπίζει η Ουάσιγκτον την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της Λιβύης, δήλωσε χαρακτηριστικά «ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις διαφορές τους σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη».

Στη συνέχεια επανέλαβε την πάγια αμερικανική θέση υπέρ του διαλόγου: «Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να διεξαγάγουν διμερή διάλογο για την αντιμετώπιση οποιωνδήποτε σημείων διαφωνίας μεταξύ τους».

Γεραπετρίτης: «Δεν πρόκειται να εφαρμοστεί» 

Κατηγορηματικός ως προς τις νομικές συνέπειες της κύρωσης εμφανίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, υποστηρίζοντας ότι η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου δεν δημιουργεί νέα δεδομένα και δεν καθιστά εφαρμόσιμο το μνημόνιο.

Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας υπενθύμισε ότι η συμφωνία υπογράφηκε το 2019 από την τότε κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης, την οποία η Αθήνα θεωρεί ότι δεν διέθετε την απαιτούμενη νομιμοποίηση για να δεσμεύσει τη χώρα με μια τέτοια συμφωνία. Οπως υποστήριξε, η Τουρκία επιδίωκε συστηματικά όλα αυτά τα χρόνια την κύρωση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, αξιοποιώντας τις πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό της χώρας. 

«Δεν υπάρχει καμία συνέπεια. Το μνημόνιο δεν πρόκειται να εφαρμοστεί, γιατί δεν παράγει έννομα αποτελέσματα», τόνισε, προσθέτοντας ότι η Αθήνα θα κινητοποιήσει τους διπλωματικούς μηχανισμούς της και θα συνεχίσει να ενημερώνει εταίρους, συμμάχους και διεθνείς παράγοντες. 

Το θέμα της επικύρωσης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου έθεσε στα κράτη - μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβυς Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν εντολής του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη. Η Ελληνίδα Μόνιμη Αντιπρόσωπος τόνισε ότι η γεωγραφία δεν αλλάζει και ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να επαναδιατυπώνεται μέσω μονομερων αποφάσεων.

Πηγές: Στοιχεία από Protagon.gr, kathimerini.gr, ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΕΕ: Ακυρο και ανυπόστατο το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο | Protagon.gr