25 Μαρτίου 2018

Η Χάρτα του Ρήγα. Αντίτυπο από το Καπέσοβο

Το όραμα του Ρήγα Φεραίου, πριν από 220 χρόνια, για μια δημοκρατική πολιτεία στα σκλαβωμένα από τους Οθωμανούς Βαλκάνια, από τον Δούναβη μέχρι το Λιβυκό πέλαγος και από την Αδριατική μέχρι τον Εύξεινο Πόντο, αποτυπώνει η Χάρτα που τυπώθηκε στη Βιέννη το 1797. 

Με αφορμή την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου, ένα από τα αντίτυπα της Χάρτας, που έγινε κτήμα της Πασχαλείου Σχολής στο Καπέσοβο Ζαγορίου, εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων έως και τις 6 Μαΐου. Πρόκειται, για ένα κειμήλιο εθνικής και ιστορικής αξίας, το οποίο προσφέρει σημαντικές πληροφορίες μιας ταραγμένης εποχής.

Ο καθηγητής Νεώτερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Γεώργιος Παπαγεωργίου, που κατάγεται από το Καπέσοβο και έχει μελετήσει τη Χάρτα, τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως πρόκειται για ένα ιδιαίτερο πόνημα. Όπως αναφέρει ο καθηγητής η διαμόρφωση των γεωπολιτικών ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή της Βαλκανικής έχει αποτελέσει σε διάφορες ιστορικές συγκυρίες διακύβευμα ποικίλων κέντρων εξουσίας. Λίγο πριν εκπνεύσει ο 18ος αιώνας, η Χάρτα του Ρήγα Φεραίου, είναι ένα 12φυλλο έργο, πάνω στο οποίο αποτυπώνεται, στην εποχή προ του σχηματισμού των εθνικών κρατών, μια πρωτότυπη πολιτική πρόταση για τη δημιουργία ενός και μόνο Βαλκανικού κράτους, έναντι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. 

Ειδικότερα ο Γεώργιος Παπαγεωργίου λέει στο Πρακτορείο πως η έκδοση της είχε προαναγγελθεί στην «εφημερίδα της Βιέννης», που ήταν γνωστή ως ρωμαϊκή γκαζέτα, ενώ επισημαίνει, πως το πόνημα, «υπερβαίνει τις απαιτήσεις της προσφιλούς στον Ρήγα επιστήμης της Γεωγραφίας». Μάλιστα διευκρινίζει, ότι στο αντίτυπο του Καπεσόβου, δεν αναβιώνει μόνο το γεωφυσικό ανάγλυφο της Βαλκανικής, οι πλωτοί και χερσαίοι άξονες που τη συνέδεαν ή οι πόλεις της, αλλά παρέχονται παράλληλα και ιστορικές πληροφορίες, που εστιάζουν σε ηγεμονικές προσωπικότητες. Το 1797 τυπώνονται στη Βιέννη 1.220 αντίτυπα της 12φυλλης Χάρτας. Όπως προκύπτει από τα τεκμήρια, φαίνεται ότι από το λιμάνι της Τεργέστης μέσα σε 12 κιβώτια αποστέλλονται 600 αντίτυπα στη Σμύρνη, ενώ τα υπόλοιπα, πρόθεση του Ρήγα ήταν να σταλούν στο Βουκουρέστι, χωρίς να είναι γνωστοί οι αποδέκτες και αν τελικά, όλα τα αντίτυπα έφτασαν εκεί. 


Σήμερα, εκτιμάται ότι σώζονται περίπου 100 πλήρη αντίτυπα, στην Ελλάδα και το εξωτερικό (...). 

Ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Ευάγγελος Λιβιεράτος, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως η έρευνα με τη βοήθεια της ψηφιακής τεχνολογίας, δείχνει ότι σώζονται δυο κύριες τυπολογίες της Χάρτας που διαφέρουν μεταξύ τους κυρίως σε τοπωνύμια, αλλά και χαρτογραφικά στοιχεία. Από τις δύο αυτές τυπολογίες, η μία είναι μονόχρωμη και η άλλη έγχρωμη, από την οποία σώζονται και τα περισσότερα αντίτυπα, σχεδόν όλα στο εξωτερικό.

Η ψηφιακή έρευνα, απέδειξε ότι υπάρχει και μια «τρίτη» τυπολογία, μονόχρωμη και παραλλαγή της μίας από τις δύο, με πολύ λιγότερα σωζόμενα αντίτυπα, μεταξύ των οποίων εκείνο του Καπεσόβου και ενός εκ των δύο που διαθέτει η Τράπεζα της Ελλάδος.

Τα δώδεκα μονόχρωμα φύλλα της Χάρτας του Καπεσόβου, διαστάσεων 85Χ58,5 εκατοστών, είναι δεμένα με δερμάτινη στάχωση, όπως και το αντίτυπο που φυλάσσεται στη Ρουμανική Ακαδημία στο Βουκουρέστι.

Τεχνικές λεπτομέρειες, σχετικά με τα χαρτογραφικά πρότυπα που χρησιμοποίησε ο Ρήγας για τη σχεδίαση της Χάρτας στο Βουκουρέστι, τις πιθανότερες σχεδιαστικές τεχνικές που ακολούθησε, το ιστορικό και χαρτογραφικό περιβάλλον μέσα στα οποία κινήθηκε η κατασκευή του έργου που χαράχθηκε και τυπώθηκε σε περίπου έναν χρόνο στη Βιέννη, δίνονται σε πρόσφατη ειδική έκδοση της Βιβλιοθήκης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με συγγραφέα τον ομότιμο καθηγητή Ε. Λιβιεράτο, η οποία είναι στη διάθεση των ερευνητών και του ενδιαφερόμενου κοινού. 

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ






yle="text-align: center;">

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου